به گزارش تحریریه، تارنمای آمریکایی مرکز «نشنال اینترست» در زمینه توانایی های دفاعی و پدافندی ایران آورده است:

موشک‌های ایران ارزان ساخته می‌شوند، استفاده از آن‌ها آسان است و برای هواپیماهای آمریکایی که در ارتفاع پایین پرواز می‌کنند و بی‌خبرند، نابود کننده‌ است.

در نبردهای مدرن، هواپیماها بیش از پیش در معرض آتش زمینی قرار دارند، حتی در برابر ارتش‌های کم‌تجربه‌تر یا گروه‌های شبه‌نظامی غیر دولتی.

در واقعیت، ایالات متحده تاکنون چند ده فروند هواپیما و پهپاد خود را در عملیات «خشم حماسی» (Epic Fury) در مقابل ایران از دست داده است — از جمله یک جنگنده F‑15E استرایک ایگل که چند هفته پیش بر فراز ایران سرنگون شد و خلبان و افسر سامانه‌های تسلیحاتی آن بعداً از خاک ایران نجات داده شدند.

چگونه کشورهایی مانند ایران می‌توانند سامانه‌های پدافند هوایی مؤثر علیه قدرت‌هایی قدرتمندتر از خود مانند آمریکا در اختیار داشته باشند؟

پاسخ تا حد زیادی در موشک‌های ضدهوایی نهفته است؛ موشک‌هایی که بر فناوری قدیمی‌تری تکیه دارند، سال‌هاست در سراسر جهان گسترش یافته‌اند و ساخت آن‌ها حتی برای کشورهای منزوی و تحت تحریم مانند ایران نسبتاً آسان است.

این موشک‌های ضدهوایی چگونه کار می‌کنند؟

سه نوع موشک‌های حرارتی ایران کابوسی برای نیروی هوایی ایالات متحده‌اند که این موشک های ضدهوایی عبارتند از:

1. موشک‌های حرارت‌یاب (Infrared or IR): با دنبال کردن و هدف قرار دادن دهانه حرارتی موتور هواپیما عمل می‌کنند. نمونه‌ای از این نوع، موشک‌های قابل‌حمل روی شانه موسوم به MANPADS هستند که کم‌هزینه و ساده‌اند و در فیلم‌های اخیر تقریباً یک فروند F/A‑18 سوپرهورنت آمریکایی را سرنگون کرده‌اند.

2. موشک‌های هدایت‌شونده با رادار: از رادار زمینی یا رادار نصب‌شده روی هواپیما برای قفل کردن روی هدف استفاده می‌کنند. این موشک‌ها پیشرفته‌تر و اندکی دشوارتر برای ساخت هستند.

3. موشک‌های هدایت شونده فرمانپذیر (Command-Guided): در پرواز توسط اپراتور انسانی هدایت می‌شوند. برخلاف دو نوع قبلی که «شلیک کن و رهایش کن» هستند، این نوع موشک نیاز به مهارت بالای کاربر دارد. اما می‌توانند مؤثرترین نوع نیز باشند، زیرا هدایت چشمی دارند و فناوری پنهان‌کاری نمی‌تواند آن‌ها را فریب دهد؛ هنوز هیچ فناوری‌ای وجود ندارد که هواپیما را برای چشم انسان نامرئی کند.

امروزه بیشتر موشک‌های ضدهوایی از ترکیب چند روش هدایت استفاده می‌کنند تا وابستگی‌شان به یک فناوری خاص کاهش یابد و مقابله با آن‌ها برای هواپیماهای پنهان‌کار دشوارتر شود.

چگونه موشک‌های حرارت‌یاب، بازی جنگی را برای ایران تغییر دادند

موشک‌های حرارت‌یاب جالب‌ترند، زیرا همین سامانه‌ها در جریان عملیات خشم حماسی به طرز چشمگیری مؤثر واقع شده‌اند و برتری نامتقارن بزرگی برای ایران فراهم کرده‌اند.

این موشک‌ها حرارت موتور هواپیماهای دشمن را تشخیص می‌دهند، زیرا موتورهای جت تابش فروسرخ منتشر می‌کنند. جستجوگر موشک تضاد حرارتی بین موتور و هوای نسبتاً سرد اطراف را شناسایی کرده و روی قوی‌ترین منبع فروسرخ قفل می‌کند — معمولاً همان موتور هواپیما — و سپس مسیر پرواز خود را پیوسته اصلاح می‌کند تا روی هدف بماند.

موشک‌های اولیه از حسگرهای ساده IR استفاده می‌کردند، اما مدل‌های جدید از تصویربرداری فروسرخ (Imaging IR) بهره می‌برند که فریب دادن‌شان با شلیک فلر بسیار سخت‌تر است. چاشنی مجاورتی موشک نیز به گونه‌ای طراحی شده است که در نزدیکی هدف منفجر شود؛ به این معنی که برای انهدام هواپیما لازم نیست مستقیماً به آن برخورد کند، بلکه کافی است در فاصله‌ای نزدیک منفجر شود تا آسیب شدید وارد کند.

حتی یک انفجار نزدیک — مانند حادثه‌ای که در آن یک F‑35 نیروی هوایی آمریکا در اواسط مارس تقریباً با موشک حرارت‌یاب ایرانی هدف گرفته شد — می‌تواند خسارات سنگینی به هواپیما وارد کند.

موشک‌های حرارت‌یاب مؤثر هستند چون منفعلند؛ یعنی خودشان تابش راداری تولید نمی‌کنند. هواپیما می‌تواند تشخیص دهد که دشمن روی آن با رادار «قفل» کرده است و اقدامات گریز انجام دهد، اما خلبان معمولاً تا لحظه‌ای که موشک نزدیک شود هیچ هشداری را دریافت نمی‌کند و زمانی برای واکنش ندارد.

این موشک‌ها به راحتی قابل‌حمل نیز هستند — اغلب از سامانه‌های قابل‌حمل روی شانه شلیک می‌شوند که هزینه‌شان بسیار کمتر از ارزش هواپیما است. علاوه بر این، ساختار ساده ای دارند و اجزای کمتری نسبت به سامانه‌های راداری دارند.

موشک‌های حرارت‌یاب ساده مانند MANPADS بیشترین کارایی را در ارتفاع پایین دارند، جایی که محدودیت بردشان کمتر نمود پیدا می‌کند. این موضوع باعث می‌شود هواپیماهای با ارتفاع بالاتر تا حدی در امان باشند — البته نه کاملاً مصون، همان‌گونه که حادثه F‑35 نشان داد. در مقابل، هواپیماهای حمله زمینی، بالگردها و پهپادهای کم‌ارتفاع اهداف بسیار آسیب‌پذیری هستند.

به طور خلاصه، موشک‌های حرارت‌یاب گزینه‌ای ارزان برای ارتش‌های فقیر یا گروه‌های شبه‌نظامی‌اند، اما می‌توانند هزینه‌های سنگینی به دشمن تحمیل کنند؛ دشمنی که مجبور است طرح‌های جنگی‌اش را برای مقابله با چنین سلاح مؤثری بازنگری کند.

ایران کمبود موشک حرارت‌یاب ندارد

ایران هیچ مشکلی برای ساخت موشک‌های ضدهوایی حرارت‌یاب ندارد، زیرا این فناوری سال‌هاست به بلوغ رسیده — دورۀ جنگ سرد — و به طور گسترده در جهان پخش شده است. ایران هزاران سامانه ساخت شوروی و روسیه را در زرادخانه خود دارد و می‌تواند آن‌ها را به‌راحتی مهندسی معکوس کند.

این سامانه‌ها نسبتاً ساده‌اند و از اجزای ماژولار تشکیل شده‌اند — جستجوگر، پیشران، و کلاهک انفجاری — که ساخت آن‌ها را آسان‌تر می‌کند. از آن‌جا که این تجهیزات به تراشه‌ها یا فناوری‌های رایانشی پیشرفته نیاز ندارند، از نظر صنعتی برای کشوری مانند ایران کاملاً قابل تولید داخلی‌ هستند و نیازی به قاچاق یا واردات پنهانی ندارند.

از دید تاکتیکی، این موشک‌ها خطر واقعی برای هواپیماهایی هستند که در ارتفاع پایین برای پشتیبانی نزدیک از نیروهای زمینی مأموریت انجام می‌دهند. اپراتورهای MANPAD می‌توانند با تاکتیک کمین عمل کنند و از موقعیت‌های مخفی به جنگنده شلیک نمایند. از آنجاکه این سامانه‌ها ارزان و در دسترسند، استفاده هم‌زمان از چند موشک (تاکتیک اشباع) امکان پذیر است؛ درعمل چند پرتاب هم‌زمان می‌تواند سامانه دفاعی هواپیما را از کار بیندازد.

در واقع، این موشک‌های حرارت‌یاب زمانی بیشترین خطر را دارند که هواپیماها در ارتفاع پایین و با سرعت کم فعالیت کنند، و هزینه‌های سنگینی بر عملیات هوایی علیه اهداف زمینی تحمیل می‌کنند.

پایان/